Αρκετές σύγχρονες κοινωνικές εκδηλώσεις  που έχουν εθιμικό χαρακτήρα, ανάγονται στους αρχαίους χρόνους. Μία εξ αυτών είναι η Αποκριά ή Απόκρεω (για τους Βυζαντινούς) και σημαίνει αποχή από το κρέας. Συνώνυμη της Αποκριάς είναι η λέξη Καρναβάλι (Carnevale) που προέρχεται από το λατινικό carnem levare (εξαφανίζω το κρέας).

Οι ρίζες των εκδηλώσεων του καρναβαλιού βρίσκονται στις Διονυσιακές γιορτές των αρχαίων Ελλήνων και έφτασαν στις μέρες μας κρατώντας τη δομική τους ουσία. Όπως είναι φυσικό, με το πέρασμα των χρόνων οι γιορτές αυτές εξελίχθηκαν επηρεασμένες από ιστορικά γεγονότα, αλλά ως ανθρώπινες υπαρξιακές ανάγκες ενσωματώθηκαν στους λαούς από τόπο σε τόπο με πολυμορφία, χωρίς να απολέσουν τη δομή τους. Τυπολατρικά, οι καρναβαλικές εκδηλώσεις λαμβάνουν χώρα το μήνα Φεβρουάριο και διαρκούν τρεις εβδομάδες, με δεσπόζον το λαϊκό στοιχείο.

Βασικό χαρακτηριστικό του καρναβαλιού είναι η μεταμφίεση, η οποία συνδυάζεται με τα χρώματα, τη μουσική, το χορό, την κίνηση και το ξέφρενο γλέντι.  

Το καρναβάλι είναι συνυφασμένο με την ατομική απαίτηση για απελευθέρωση, χαρά, έρωτα, γονιμότητα, φως, είναι δε ένα ξόρκι κατά του σκοταδιού και της φθοράς του χειμώνα, αλλά και προετοιμασία για την υποδοχή της Άνοιξης. Συνδυάζεται με τις προσωπικές επιδιώξεις έστω για μία ημέρα, καταλύοντας τα όρια της ανισότητας και του κοινωνικού διαχωρισμού. Δεν υπάρχουν κοινωνικοί φραγμοί μεταξύ των συμμετεχόντων.

Το μεταμφιεσμένο άτομο ως πρωταρχικός παράγων, υλοποιώντας ενδότερες επιθυμίες, ενσωματώνεται ισότιμα και ισόνομα στην κοινωνική συνάθροιση. Η επιθυμία λοιπόν συνδυάζεται με την ιδέα για την δημιουργία ενός άλλου ευφάνταστου, διαφορετικού, μυστηριώδους και ασαφούς «ΕΓΩ». Το σώμα μεταμορφώνεται σ’ ένα άλλο, το οποίο με χορευτικές, θεατρικές κινήσεις επιβάλλεται και απελευθερώνεται μέσα από το παιχνίδι των ενδυματολογικών σχημάτων στην υπαίθρια σκηνή που συνήθως λαμβάνουν χώρα όλα τα δρώμενα.

Το σημαντικότερο κομμάτι της μεταμφίεσης είναι η μάσκα. Ενώ στον καθημερινό βίο η αλλοίωση των χαρακτηριστικών του προσώπου αποτελεί επιβαρυντική κατάσταση, κατά τη διάρκεια των καρναβαλικών εκδηλώσεων επιβάλλεται ως μέρος της διαδικασίας.

Η μάσκα είναι σύμβολο επιτηδευμένης ασάφειας με τη δημιουργία «ετεροπροσωπίας». Κατ’ ουσία απορρίπτεται  η ιερότητα του πραγματικού προσώπου, με το οποίο ο καθένας προβάλλεται και καθιερώνεται στην κοινωνία ανθρώπων. Δεν κρύβει μόνον το πρόσωπο, αλλά συσκοτίζει τη φυσική ταυτότητα του ατόμου και κατά επιθυμία την αλήθεια του.

Η μάσκα με την παραποίηση και τη νόθευση του πραγματικού προσώπου  προξενεί ποικίλα συναισθήματα, όπως θαυμασμό, χαρά, γέλωτα, τρόμο, απέχθεια, απώθηση , αφού αποξενώνει το άτομο από την ίδια του τη φύση.

Παρατηρώντας τη μόνιμη και παγιοποιημένη έκφραση  της μάσκας εστιάζουμε ενστικτωδώς το βλέμμα μας στις κόγχες των ματιών. Μέσα σ’ αυτά διακρίνουμε την προσπάθειά ταύτισης του υποκείμενου με το μεταμφιεστικό υποκριτικό του ρόλο.

Η ιδέα της δημιουργίας αυτού του photobook εστιάζεται στο πρώτο ταξίδι μου στη Βενετία για την παρακολούθηση των καρναβαλικών εκδηλώσεων. Έκτοτε επισκέφθηκα αρκετές φορές τη Βενετία κατά αυτήν την περίοδο, μελέτησα και συγκέντρωσα το παρόν φωτογραφικό υλικό.

 Εν κατακλείδι, οι μάσκες είναι μικρά έργα τέχνης που κατασκευάζονται όλο το χρόνο για να ζωντανέψουν κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, μέσω της σχέσης του φορέα της με τον θεατή. Κατά δήλωση μασκαράδων ζουν και δραστηριοποιούνται  σχεδόν όλο το έτος για αυτή τη συγκεκριμένη περίοδο.  Η μεταμφίεση ουσιαστικά δημιουργεί μια επιδιωκόμενη αταξία στις συνθήκες που ήδη έχει επιβάλλει η μόδα ως κομμάτι της μαζικής αμφίεσης. Είναι οι μόνες στιγμές που ενσωματώνεται λειτουργικά  αλλά και απαιτητικά στην κοινωνική συνάθροιση, χωρίς απόρριψη αλλά τουναντίον  με θαυμασμό, ως εικαστικό αλλά κατά το πλείστον πολιτισμικό αποτύπωμα.

 Κάτω από τη μάσκα το βλέμμα επιτηρεί, πλανιέται στην κοινωνική συνάθροιση, αδιάψευστος μάρτυρας των εσωτερικών παρορμήσεων και των επιθυμιών.

Καλείται λοιπόν ο αναγνώστης σε μέθεξη της αμφίσημης σχέσης, εσωτερικής και εξωτερικής του μεταμφιεσμένου.

Διονύσης Ραυτόπουλος.

.

The roots of carnival celebrations are found in the dionysian festivals of the ancient Greeks and have reached our days, retaining their structural essence. Naturally, over the years, these festivals have evolved, influenced by historical events, but, as human existential needs, they have been integrated into different cultures from place to place with diversity, without losing their structure. Traditionally, carnival events take place in the month of February and last for three weeks, prominently featuring the po0pular element.

The carnival is intertwined with the individual demand for liberation, joy, love, fertility and light. It serves as a spell against the darkness and decay of winter, as well as a preparation for the arrival of spring. It is associated with personal aspirations, even if just for a day, breaking down the boundaries of inequality and social division. There are no social barriers among the participants.

The disguised individual, as a primary factor, realizes inner desires and is integrated equally and equitably into the social gathering. Thus, desire combines with the idea of creating another imaginative, different, mysterious, and ambiguous “SELF.”

The body is transformed into another, which through dance and theatrical movements, asserts itself and is liberated through the play of costumes on the outdoor stage where all the events usually take place.

The most significant part of the disguise is the mask. While in daily life the alteration of facial features, is considered a disadvantageous condition, during carnival events it is mandated as part of the process.

The mask is a symbol of contrived ambiguity, creating a “heteropersonality.” Essentially, the sanctity of the real face, with which everyone presents themselves and is established in society, is rejected. It does not only hide the face but also obscures the individual’s natural identity and, if desired, their truth.

The mask, by distorting and falsifying the real face, evokes various emotions such as admiration, joy, laughter, terror, disgust, and repulsion since it alienates the individual from their own nature. Observing the permanent and fixed expression of the mask, our gaze instinctively focuses on the eye sockets. In them, we discern the effort of the subject to align with their disguised, performative role. The idea for creating this photobook revolves around my first trip to Venice to witness the carnival events. Since then, I have visited Venice several times during this period, studied and collected the present photographic material.

In conclusion, masks are small works of art crafted throughout the year to come alive

during the carnival, through the relationship between the wearer and the viewer. According to the maskers, they live and are active almost all year round for this specific period. The disguise essentially creates a desired disorder in the conditions imposed by fashion as part of mass attire.

These are the only moments when it is functionally and demandingly integrated into the social gathering, not with rejection, but rather with admiration as an artistic and predominantly cultural imprint.

Under the mask, the gaze watches, wandering through the social gathering, an

undeniable witness to internal impulses and desires.

Thus, the reader is invited to participate in the ambiguous relationship, both internal and external, of the disguised.

                                                                                                                                                                                                                           Denis Raftopoulos

Ο Διονύσης Ραυτόπουλος γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1955 όπου κι έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, λαμβάνοντας όλες τις προβλεπόμενες εγκύκλιες γνώσεις. Από μικρή ηλικία εκδήλωσε την αγάπη του για τις εικαστικές τέχνες, παρακολουθώντας μαθήματα ζωγραφικής επί τετραετία στα εργαστήρια του Χρήστου και Μαρίας Ρουσέα.

Σπούδασε Οικονομικά και εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα (1981-2013). Ζει στην Αθήνα και ασχολείται ερευνητικά με την κοινωνικοοικονομική ιστορία της τέχνης, ενώ  παράλληλα διατηρεί εργαστήριο ζωγραφικής και καλλιτεχνικής φωτογραφίας. Έχει πραγματοποιήσει πολλές ατομικές εκθέσεις  ζωγραφικής και φωτογραφίας καθώς επίσης συμμετείχε σε ομαδικές. Επίσης συμμετείχε σε διεθνείς διαγωνισμούς φωτογραφίας όπου έλαβε διακρίσεις. Έχει δε διδάξει σε σεμινάρια κοινωνικοοικονομικής  συμπεριφοράς αλλά και τέχνης, ζωγραφικής και φωτογραφίας.