Δημητρίου Γουζέλη απάνθισμα από τα έργα του / Ζήσιμος Συνοδινός

[…] στην παρούσα έκδοση προσπάθησα να παραθέσω γνωστά και άγνωστα κείμενά του που δίνουν την ευκαιρία στον σύγχρονο αναγνώστη να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη, σφαιρική εικόνα του βίου του, της πατριωτικής του δράσης και της πνευματικής διαδρομής του.

Η έκδοση διαρθρώνεται ουσιαστικά σε δύο μέρη:

Το πρώτο περιλαμβάνει ένα εκτενές Απάνθισμα από όλα τα γνωστά μέχρι σήμερα έργα του.

Στο δεύτερο μέρος (Παραρτήματα) επιδιώκεται μέσα από την καταγεγραμμένη εργογραφία του, αλλά κυρίως από ιστορικά έγγραφα της εποχής και χειρόγραφα του ποιητή να τεκμηριωθεί τόσο η συμμετοχή του στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας όσο και η πνευματική του πορεία.

Το πρώτο μέρος ξεκινάει με ένα βιογραφικό του που, εκτός των άλλων, δίνει έμφαση στην αξιόλογη προσφορά του στην Επανάσταση του ’21, βασισμένο σε πλήθος πηγών, αλλά και στις δικές του σποραδικές μαρτυρίες. Στο Απάνθισμα έχουν συμπεριληφθεί οι πρόλογοί του ή άλλα πληροφοριακά κείμενά του (όπου υπάρχουν) και χαρακτηριστικά αποσπάσματα με ενιαίο περιεχόμενο από όλα τα έργα του, τα οποία παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά. Υπόψη ότι ο ποιητής μας δεν εγκατέλειψε ποτέ, τουλάχιστον μέχρι το 1839, το γράψιμο, αλλά αρκετά γραπτά του για διάφορους λόγους δεν έφτασαν ποτέ στο τυπογραφείο. Έχει ο ίδιος αναφέρει μερικά στη Διαθήκη του (βλ. πληροφορίες στα Παραρτήματα 1 και 7). Σε κάθε δημοσιευμένο έργο προηγείται δικό μου εισαγωγικό κείμενο που ενημερώνει τον αναγνώστη για το περιεχόμενό του, τις επιρροές και στοχεύσεις του συγγραφέα, τις συνθήκες συγγραφής και έκδοσής του, το γενικότερο πλαίσιο της εποχής κ.λπ., με πλήθος στοιχείων ιστορικών, φιλολογικών, λογοτεχνικών.

ΖΗΣΙΜΟΣ ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΟΥΖΕΛΗΣ

Ο Δημήτριος Γουζέλης (Ζάκυνθος, 1774 – Πύργος Ηλείας, 1843), είναι γνωστός κυρίως για το νεανικό του έργο Ο Χάσης (1790/1795), την έμμετρη ηθογραφική κωμωδία του, παρότι υπήρξε δάσκαλος του Γένους, Φιλικός και σεμνός μαχητής της ελευθερίας.

Η κωμωδία Ο Χάσης, πρώτο έργο του νεοελληνικού θεάτρου, είναι γραμμένη στη ζακυνθινή ντοπιολαλιά της εποχής, με έντονες επιρροές από το λαϊκό ζακυνθινό θεατρικό είδος «Ομιλία», ενώ αποθησαυρίζει ιδιαίτερα σημαντικά γλωσσικά, ιστορικά, κοινωνικά και θεατρικά στοιχεία της εποχής της .

Ο Γουζέλης, ταξιδεμένος σε χώρες της Ευρώπης, υπήρξε χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του γαλλικού διαφωτισμού και του ριζοσπαστικού πολιτικού φιλελευθερισμού. Ουμανιστής, δημοκράτης και κοινωνικός αναμορφωτής, εξελίχθηκε σε φλογερό αγωνιστή της Επανάστασης του 1821, την οποία υπηρέτησε πιστά, με ανιδιοτέλεια και ήθος, από διάφορες στρατιωτικές και πολιτικές θέσεις, συνεχίζοντας την πολύτιμη προσφορά του και στα πρώτα χρόνια ζωής του νεοελληνικού κράτους.

ΤΟ ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ:

Ο ΧΑΣΗΣ ΤΟ ΤΖΑΚΟΜΑ ΤΟΥ ΑΪ ΡΟΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΪ ΘΩΜΑ,
ΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΗ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ,
Η ΚΡΙΣΙΣ ΤΟΥ ΠΑΡΙΔΟΣ,
ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΘΑΝΑΤΙΟΣ ΣΤΟΝ ΛΟΡΔ ΜΠΑΫΡΟΝ,
ΣΑΛΠΙΣΜΑ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΡΙΟΝ,
ΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΑΣ,
Η ΜΕΓΑΛΟΦΙΛΙΑ ΦΙΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΔΑΜΩΝΟΣ,
ΓΝΩΜΙΚΑ,
Διάφορα Γουζελικά, η επαναστατική δράση του,
επιστολές του, η διαθήκη του κ.λπ.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

[…] αλλ’ οι ψευδοσυνταγματικοί οι πολιτικοί απεγύμνωσαν και εκάκωσαν το ολόκληρον Γένος

[…] Διαλύουσι λοιπόν αυτοί οι ίδιοι και την Συνέλευσιν τότε μη συμφέρουσαν εις αυτούς διά τας πονηρίας των, επειδή οι περισσότεροι των πληρεξουσίων έτρεφον βέβαια σκοπούς πατριωτικωτάτους εις όφελος των λαών, οίον να γραφή Σύνταγμα δικαιοτάτων νόμων, να γένη διανομή γης, αποζημίωσις πατριωτών, μεταβολή Διοικήσεως, μεταρρύθμισις υπουργημάτων, και τόσα άλλα καλά, αλλ’ οι φιλοτύραννοι ούτοι δι’ αυτά ταύτα μάλιστα την διέλυσαν ολοκλήρως διαφθείροντες παντοίοις τρόποις την πλειοψηφίαν των κυρίων αυτών πληρεξουσίων […]

Με το πρόσχημα του Συντάγματος παρεκίνησαν στρατιωτικούς τε και πολιτικούς, Επαρχίας ολοκλήρους να συντρέξωσιν ομοθυμαδόν διά τα συμφέροντα τάχα του Γένους, και πεποιθότες οι ταλαίπωροι λαοί εις βελτίωσιν της Κυβερνήσεως εκρότησαν μάχας θανατηφόρους εναντίον του Κόμητος Αυγουστίνου, και εναντίον των Καποδιστριακών όλων, και έγιναν φόνοι και σπαραγμοί και ερημώσεις πολιτειών, και εσείσθη η Ελλάς όλη

[…] Εξ αυτών δε κατασταθέντες τινές Άρχοντες του λαού κατεσπάραξαν αυτοί μετ’ αυτών την ψυχορραγούσαν Πατρίδα.

(Δημήτριος Γουζέλης, Τα κατά τους Έλληνας)

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ:

Ο Ζήσιμος Χ. Συνοδινός με κεφαλλονίτικη καταγωγή γεννήθηκε στην Αθήνα το 1958 και σπούδασε νομικά και ιστορία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα πάνω από 35 χρόνια (1978-2013), τα περισσότερα στο Ιστορικό Αρχείο της Τράπεζας (Ι.Α./ΕΤΕ) ως αρχειονόμος και ανώτερο στέλεχος (Προϊστάμενος Τομέα Συλλογών, Ερευνητικών Προγραμμάτων, Εκδόσεων και Βιβλιοθήκης), ενώ την περίοδο Σεπτ. 2014 ̶ Μάρτ. 2021 υπήρξε οργανωτής και Επιστημονικός Υπεύθυνος του Ιστορικού Αρχείου Eurobank.

Τα ερευνητικά του αντικείμενα αφορούν θέματα νεοελληνικής φιλολογίας, ιστορίας και αρχειονομίας. Συνεργάτης επιστημονικών και φιλολογικών περιοδικών, έχει δημοσιεύσει αυτοτελείς εργασίες, μελέτες και άρθρα σε διάφορα έντυπα (Αρχειακά Νέα, Αρχειοτάξιο, Επτανησιακά Φύλλα, Ιστορία Εικονογραφημένη, Ιστορικά Ελευθεροτυπίας, Καθημερινή, Μανδραγόρας, Οροπέδιο, Περίπλους, Πολιτιστική του ΣΥΕΤΕ κ.ά.), σε συλλογικούς τόμους, πρακτικά επιστημονικών συνεδρίων καθώς και σε εκδόσεις της Εθνικής Τράπεζας, του Ι.Α./ΕΤΕ, του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ), της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας, του Ιδρύματος Άγγελου & Λητώς Κατακουζηνού κ.ά.

Αρκετές από τις εργασίες του έχουν αναρτηθεί στη διεθνή ακαδημαϊκή-ερευνητική πλατφόρμα Academia: https://independent.academia.edu/ZSynodinos

Σαράντα περίπου χρόνια ασχολείται με την οργάνωση και επεξεργασία αρχείων, κυρίως επιχειρήσεων και τραπεζών, αλλά και ιδιωτικών, πολιτικών και συνδικαλιστικών, λαμβάνοντας μέρος σε διεθνή και ελληνικά επιστημονικά συνέδρια ιστορίας και αρχειονομίας. Επίσης συμμετείχε στην ίδρυση-λειτουργία περιοδικών, και εργάστηκε σε επιμέλειες και εκδόσεις διαφόρων κειμένων, ιδιαίτερα ιστορικών μελετών και πρακτικών επιστημονικών συνεδρίων, συμποσίων και ημερίδων. Είναι μέλος της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας (1990 κ.ε.), της οποίας υπήρξε και πρόεδρός της, β΄ αντιπρόεδρος στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Άγγελου & Λητώς Κατακουζηνού, και μέλος του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» και των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, ΑΣΚΙ. Υπήρξε μέλος της Society of the American Archivists, SAA (1995-2022), μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Περίπλους (1990-1997) και διευθυντής του (1997-2003). Χρημάτισε ακόμη μέλος της Εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους (2007-2020) και Γενικός Γραμματέας στην Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας, ΕΜΙΑΝ (2008-2020).

Εκδομένα αυτοτελή έργα του:

Δημήτριος Γουζέλης, Ο Χάσης (Το τζάκωμα και το φτιάσιμον), κριτική έκδοση, «Ωκεανίδα», Αθήνα 1997 (εξαντλημένο)
Παροιμίες, γνωμικά και ζακυνθινές φράσεις από τον «Χάση» του Δημητρίου Γουζέλη, «Περίπλους», Αθήνα 2000
Αρχεία Οικογένειας Λούντζη. Ευρετήριο, «Περίπλους», Αθήνα 2004
Τα αρχεία της ΕΜΙΑΝ. Γενικό ευρετήριο (σε συνεργασία με τον Στέφανο Δ. Στεφάνου), «Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας», Αθήνα 2010
Ημερολόγιον συμβάντων του κεντρικού καταστήματος της Τράπεζας Αθηνών 1943-1945. Ένα σπάνιο ντοκουμέντο της Κατοχής, «Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης», Αθήνα 2014
Σύλλογος Υπαλλήλων Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, ΣΥΕΤΕ, 1917-2017. Ιστορικό Χρονολόγιο. Ο τραπεζικός συνδικαλισμός μέσα από την πορεία του κορυφαίου σωματείου του, έκδοση του συγγραφέα, Αθήνα 2020
Δημήτριος Γουζέλης, Ο Χάσης (Το τζάκωμα και το φτιάσιμον), νέα κριτική έκδοση, ενημερωμένη και εμπλουτισμένη, «Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη», Αθήνα 2024