GameNow WP Theme

DarkLight
ΑΝΤΩΝΙΑ ΧΑΡΤΑ-ΜΑΡΓΑΡΗ: ΑΠΟ ΤΑ ΒΑΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟ …ΣΙΚΑΓΟ. Πενιές από τη ζωή και το έργο της Θεανώς Παπάζογλου-Μάργαρη

Ένα βιβλίο-αφιέρωμα στην Ελληνοαμερικανίδα συγγραφέα Θεανώ Παπάζογλου-Μάργαρη, φάρο της ρωμιοσύνης στη μεγάλη υπερατλαντική χώρα των Η.Π.Α.
Με γενέθλιο τόπο τα Βάτικα της Μ. Ασίας και ρίζες στην Αλώνη ή Πασαλιμάνι της Προποντίδας, δισάρφανη ακολούθησε τον δρόμο της προσφυγιάς το 1915, έζησε στην Πόλη για λίγα χρόνια, ενώ ο άνεμος της δεύτερης προσφυγιάς, το 1923, την «έριξε» μετανάστρια στην Αμερική. Εκεί γνώρισε, από πρώτο χέρι, τον ανελέητο καημό του ξεριζωμού, καθώς και τον αγώνα και την αγωνία των πρώτων Ελλήνων μεταναστών μέχρι να ενσωματωθούν στη νέα τους «πατρίδα». Η ίδια, μετά τη Νέα Υόρκη και το Σαν Φρανσίσκο, ρίζωσε στο Σικάγο.
Αγωνίστηκε σθεναρά για την κοινωνική δικαιοσύνη, έγινε «σταυροφόρος» για την ελληνική γλώσσα (και τα έξι βιβλία της είναι γραμμένα στα ελληνικά), πρωταγωνίστησε σε θεατρικές παραστάσεις και έγραφε σε ελληνοαμερικανικές εφημερίδες («Η Φωνή του Εργάτου», «Εμπρός», «Ελληνοαμερικανικόν Βήμα», «Εθνικός Κήρυξ», «Ελληνικός Τύπος», «Ελληνικός Αστέρας» και «Ομογένεια»). Διηγήματά της δημοσιεύονταν στα περιοδικά: «Πρωτοπόρος», «Νέα Εστία», «Κρίκος» Λονδίνου, «Πυρσός» Κων/πολης, «Αργοναύτης», «Καινούρια Εποχή».
Θεωρείται δασκάλα πολλών νεότερων Ελληνοαμερικανών συγγραφέων (Χάρη Μαρκ Πετράκη, Ελένης Φλωράτου-Παϊδούση, Γιάννη Μιχαλάκη, Ξανθίππης Τσαλιμοπούλου κ.ά.).
Το 1963 τιμήθηκε με το β΄ βραβείο διηγήματος από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ το 1969 δέχτηκε το οφίκιο της «Αρχόντισσας του Πατριαρχικού Θρόνου» από τον μακαριστό Πατριάρχη Αθηναγόρα.
Αξίζει να γίνει γνωστή η Θεανώ Παπάζογλου-Μάργαρη, ο «συναξαριστής» του Έλληνα μετανάστη, για το παρόν και το μέλλον της ρωμιοσύνης.

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ

Το διήγημα «Ένα δάκρυ για τον μπάρμπα -Τζίμη» (Γλώσσα Ε’ Δημοτικού, Β’ Μέρος) της σπουδαίας Ελληνοαμερικανίδας συγγραφέως και δημοσιογράφου Θεανώς Παπάζογλου -Μάργαρη, καθώς και η συγγένεια του συζύγου μου με τον δικό της σύζυγο, Μπάμπη Μάργαρη, υπήρξαν το έναυσμα για να ξεκινήσω το ωραίο ταξίδι της έρευνας για τη μυθιστορηματική και πολυσχιδή ζωή και το έργο της. Κι «έτσι σοφή που έγινα με τόση πείρα» απ’ όσα έμαθα, συνειδητοποίησα πως η Θεανώ «δεν με γέλασε».

«Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινα στο δρόμο» και δεν θα γνώριζα ουσιαστικά την τραγωδία του πανάκριβου μικρασιατικού ελληνισμού, τον ασύλληπτο και ανήκεστο εθνικό ακρωτηριασμό, αλλά και το έπος των Αποδήμων Ελλήνων της Αμερικής και, μάλιστα, όπως το συνθέτει η ίδια με «τους δικούς της τόνους και τις δικές της συγχορδίες», με ήρωες όχι «θεαματικούς και κραυγαλέους, αλλ’ απλούς ανθρώπους που αγωνίζονται για μια θέση στον ήλιο».

Παράλληλα, δεν θα ένιωθα το απίθανο εκείνο συναίσθημα της ικανοποίησης, όταν η κόρη της, Vivian Margaris- Kallen, μου τόνιζε επανειλημμένως «Εσύ τώρα γνωρίζεις για τη μάνα μου περισσότερα πράγματα από εμένα», ούτε θα είχα την τύχη να γνωρίσω τόσο εξαιρετικούς ανθρώπους που μοιράστηκαν μαζί μου τις αναμνήσεις τους από τη Θεανώ και μου εμπιστεύτηκαν υλικό από το αρχείο τους.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:

«Μπαρούτι» γινόταν όταν άκουγε κάποιους να λένε: «Βρισκόμαστε σ’ ανώτερο πολιτιστικό περιβάλλον. κι αυτονόητο πως η αφομοίωση δεν θ’ αποφευχθεί όσο κι αν την αντισταθούμε. ποιος λοιπόν ο λόγος να χάνει το παιδί κόπο και χρόνο με το ελληνικό σκολειό, που ακόμα κι αν μάθει καλά τα ελληνικά δε θα το βοηθήσουν στη σταδιοδρομία του, στο οικονομικό και κοινωνικό του ανύψωμα;».
Με αφορμή τα παραπάνω λόγια επιχειρηματολογεί υπέρ της ελληνικής γλώσσας σ’ ένα δίστηλο χρονογράφημά της στον«Εθνικό Κήρυκα» και σε άλλο χρονογράφημά της, γραμμένο με χιούμορ και μια δόση ειρωνείας (στις «Πενιές απ’ τη ζωή» της 10ης Απριλίου 1968, με τίτλο «καροτόπιττα»):
«κατάλαβα πως δεν είτανε αγράμματες, και είχανε εξαίρετη μνήμη. Μα τότε γιατί από 500 κομμάτια που έγραψα από τότε με το αίμα της καρδιάς μου, που περιείχανε σκέψεις, ιδέες μου, μεράκια μου, και τα σερβίρισα με τη νόστιμη σάλτσα της γλώσσας μου (συγγνώμη που νομίζω νόστιμη τη γλώσσα μου) της μυρωμένης με άρωμα της Πόλης και της Ανατολής (και του Χώλστεντ στρηητ), γιατί να μη θυμούνται κανένα απ’ αυτά και να με συγχαρούν για τη μπογάτσα;…».

(πρβλ. και σ’ άλλο χρονογράφημά της με τίτλο «Από συγγραφεύς μαγείρισα»: «Ώστε εκτιμιέται περισσότερο κάτι που αγγίζει το λαρύγκι από κάτι που αγγίζει την ψυχή…»). Η γλώσσα της Θεανώς έχει πράγματι το ανατολίτικο άρωμα της Πόλης, ιδιαίτερα στα πρώτα της διηγήματα, όπου συναντάμε αρκετές λέξεις του ιδιώματος των Ρωμιών της Πόλης, παραγόμενες από τούρκικες «εξελληνισμένες», μερικές γνήσιες τούρκικες κι ακόμη κάποιες αρμένικες, γεγονός που παραπέμπει στο πολυπολιτισμικό περιβάλλον της Κωνσταντινούπολης (σήμερα Ιστάνμπουλ). Εκεί, ως γνωστόν, πέρασε η συγγραφέας μερικά από τα πιο στενόχωρα χρόνια της ζωής της (εκείνη «δουλάκι», τ’ αδέλφια της σε ορφανοτροφείο), προτού ακολουθήσει τον δρόμο της δεύτερης προσφυγιάς της το 1923 και, στη συνέχεια, της μετανάστευσής της στην Αμερική.

[…] Έκανε νοερά πολύ μακρινά ταξίδια πίσω στην πατρογονική γη και γύριζε φορτωμένη όχι με «σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια και έβενους», αλλά με «σημήτια» και «λεμπλεμπιά», «φοινίκια» και «κετένχελβα», «τοπίκ» και «ντοντουρμά», «ρετσέλια» και «σαραγλιά» και «νερό μπούζινο». πόσο της έλειπε το «κουζούμ» και το «γιαβρούμ» της μάννας και της γιαγιάς της! πόσο αποθυμούσε μια μέρα στο «χαμάμι», το «Μπακλαχωράνι» στα «Ταταύλα», το «ντιλεντζί βαπορού», το «Κοντοσκάλι» και τον «Γαλατά», το πανηγύρι τ’ Άη γιώργη στο χωριό της και στο νησί της, όπου μετά την εκκλησία άρχιζαν το κολύμπι!
Μα και πόσο την έθλιβε σαν θυμόταν («καρφιά οι θύμησες» γράφει) το «φετφά» του «καϊμακάμη» να εγκαταλείψουν άρον-άρον το χωριό και την περιουσία τους τέσσερα ορφανά με τον παππού και τη γιαγιά με το «σαλβάρι» της, για να μετατοπισθούν στα ενδότερα της Μ. Ασίας. πόσες τραγικές ιστορίες δεν είχε ακούσει για τα «αμελέ ταμπουρού», όπως και τα «ταβάν ταμπουρού»!…
Από εκείνο το διωχμό (όχι διωγμό) πήγασαν τα διηγήματά της «ο Βρυκόλακας» και «Πάσχα στο Μπαλίκεσέρι», όπως και το πρώτο του πρώτου βιβλίου της, «Η Ευτυχία». «Μελεούνια» οι θύμησες, ώρες-ώρες την έκαναν να «σκάνει» (αντί σκάει) από το «ντέρτι» του ξεριζωμού.
Βεβαίως, το ότι στα περισσότερα πρώτα της διηγήματα περισσεύει το πολίτικο λεξιλόγιο, αυτό δε σημαίνει ότι και στα μεταγενέστερά της, όταν οι αναμνήσεις την κατέκλυζαν σαν ποτάμι ορμητικό, δεν έβρισκε αποκούμπι στις λέξεις που είχαν ριζώσει στο νου και την καρδιά της από τα παιδικά της χρόνια!
Ακόμη, και «ελληνικούρες» μας αιφνιδιάζουν ευχάριστα στα κείμενά της, πεταμένες αυθόρμητα και με την προχειρότητα του προφορικού λόγου: «η ψυχή μου πήγε στην Κούλουρη…», «τα ίδια Παντελάκι μου…», «το έκαμε παστό στο ξύλο», «Βάλθηκε να σε ξεπουπουλήσει, καψερέ μου».
Σε κάποια, όπως στο διήγημα «Οι περιπέτειες του θείου Πλάτωνα» από την ομώνυμη συλλογή, βρίσκουμε και λέξεις ισπανικές, όπως και ατόφιες αμερικανικές, τις οποίες όμως ερμηνεύει για να διευκολύνει την κατανόηση του αναγνώστη.
Αν ήθελε, τώρα, κάποιος να μελετήσει την ελληνοαμερικάνικη γλώσσα, αναμφίβολα θα έπρεπε να διαβάσει τα διηγήματα της Θεανώς Παπάζογλου-Μάργαρη, μέσα από τα οποία θα αντλούσε ένα σεβαστό αριθμό λέξεων, «πεποιημένων» από τους πρώτους έλληνες μετανάστες, που στο σύνολό τους σχεδόν ήσαν αγράμματοι ή με γνωστικό επίπεδο κατά το πλείστον Δημοτικού.
Θα μπορούσε άνετα να δημιουργηθεί ένα λεξικό τσέπης με αυτές τις παραφθαρμένες αγγλικές λέξεις, τις μεταγραμμένες στην ελληνική, με το ελληνικό φωνητικό και κλιτικό σύστημα».

ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ:
Η Αντωνία Χαρτά – Μάργαρη γεννήθηκε στη Ζάκυνθο όπου και ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές της. Αποφοίτησε από το Φιλολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και εργάστηκε στη γενέτειρά της ως Καθηγήτρια Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση επί 35 έτη. Κατά καιρούς έδωσε διαλέξεις σχετικές με θέματα φιλολογικού ενδιαφέροντος και συνέβαλε ουσιαστικά ως υπεύθυνη καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στην έκδοση του βιβλίου «Μεταβυζαντινή Τέχνη στην προσεισμική Ζάκυνθο – Αγιογραφία, Αρχιτεκτονική, Αργυρογλυπτική, Ξυλογλυπτική». Είναι παντρεμένη με τον Ηλία Σπ. Μάργαρη και έχει δύο παιδιά, τον Σπυρίδωνα-Διονύσιο και τη Μαριλένα.

 

 

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΑΝΤΩΝΙΑ ΧΑΡΤΑ

Έτος έκδοσης: 2019

ISBN:  978-960-438-226-2

Σελίδες: 416, Τιμή: € 15,90

ΑΠΟΚΤHΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ με έκπτωση 30 % ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΚΛΙΚ ΕΔΩ:

https://www.politeianet.gr/


Σχόλια για το βιβλίο: 3
  • ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΗΡΥΞ
    8 Απριλίου 2020
    #1

    Eνα βιβλίο γεμάτο Θεανώ Μάργαρη
    Του Αρη Παπαδόπουλου 28 Μαρτίου, 2020

    ΤΟ εξώφυλλο του βιβλίου για τη Θεανώ Μάργαρη (φωτογραφία: «Εθνικός Κήρυξ»)

    H για πολλά χρόνια συνεργάτιδα του «Εθνικού Κήρυκα» Θεανώ Παπάζογλου-Μάργαρη ζωντανεύει και πάλι μέσα από το βιβλίο της ανιψιάς της Αντωνίας Χάρτα-Μάργαρη. Οχι ότι ήταν ξεχασμένη! Αλίμονο. Τα γραφτά μένουν και αν ξεχνιούνται για λίγο, επανέρχονται να μας θυμίσουν ότι οι συγγραφείς μένουν αθάνατοι.

    Ετσι, στη διατήρηση της μνήμης της Θεανώς συντελεί το βιβλίο με τίτλο «Από τα Βάτικα της Μικράς Ασίας και την Πόλη… στο Σικάγο» και με υπότιτλο «Πενιές από τη ζωή και το έργο της θεανώς Παπάζογλου-Μάργαρη».

    Η συγγραφέας του βιβλίου Αντωνία Χάρτα–Μάργαρη είναι ανιψιά της αείμνηστης Θεανώς αλλά δεν ήταν η συγγένεια η κινητήριος δύναμη για να γράψει το βιβλίο. Ηταν το γεγονός ότι η ίδια ως απόφοιτος της Φιλοσοφικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπαιδεύτρια της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, είχε ένα πολύ σοβαρό υπόβαθρο ώστε να αντιληφθεί την αξία του έργου της Θεανώς.

    Η συγγραφέας Αντωνία Χάρτα-Μάργαρη (φωτογραφία: «Εθνικός Κήρυξ»).
    Εμείς ως αναγνώστες αντιλαμβανόμαστε ένα καλό σύγγραμμα με μία απλή ανάγνωση. Η κα Χάρτα-Μάργαρη, όμως, όπως πολλοί φιλόλογοι και συγγραφείς αντιλαμβάνεται κάτι περισσότερο. Την αξία της πένας ενός συγγραφέα. Και το βιβλίο αποτελεί μία ανεκτίμητη προσφορά στο έργο και τη ζωή της Θεανώς.
    Δεν χρειάζεται να βάλω δικά μου λόγια για να στηρίξω το βιβλίο. Αρκεί τα όσα γράφει η συγγραφέας του, η οποία δίκαια αποκαλεί τη θεία της Θεανώ «ως φάρο της ρωμιοσύνης στη μεγάλη υπερατλαντική χώρα των ΗΠΑ».

    Ο υποφαινόμενος προσωπικά δεν την είχα γνωρίσει παρ’ όλο που ζούσα και εγώ κι αυτή στο Σικάγο. Δεν την ήξερα και την έμαθα όταν μετοίκησα στη Νέα Υόρκη, μέσα από το χρονογράφημά της «Γράμματα από το Σικάγο». Ηταν το πρώτο που διάβαζα μετά το πρωτοσέλιδο του «Εθνικού Κήρυκα».

    Η Θεανώ ήταν ωστόσο πολύ πιο δραστήρια από μία απλή συγγραφέας. Μαζί με τον καθηγητή Πανεπιστημίου Ευάγγελο Σόρογκα, όταν σπούδαζε στο Σικάγο -και τακτικό επισκέπτη πλέον των γραφείων Αθηνών του «Εθνικού Κήρυκα»- και τον ηθοποιό Γεώργιο Ρώη παρουσίαζαν τη δίωρη δίγλωσση τηλεοπτική εκπομπή που επιμελείτο ο κ. Σόρογκας «The Greek World Show». Το 1978 η
    εκπομπή ήταν υποψήφια για βραβείο ΕΜΜΥ.

    Υπήρξε υπέρμαχη εργατικών διεκδικήσεων και συνδικαλίστρια στους εκπαιδευτικούς Αμερικής, ενώ αγαπούσε το θέατρο και συμμετείχε σε παραστάσεις.
    Υπήρξε δραστήρια όσο λίγοι ομογενείς και αγωνίστρια της ελληνικής γλώσσας.

    Βεβαίως, λέγεται ότι συγγραφέας χωρίς γεμάτος εμπειρίες δεν λογίζεται. Αυτό αποδεικνύεται στην Θεανώ. Ηταν γεμάτη η ζωή της. Κι αυτές οι ενασχολήσεις την γέμιζαν με εμπειρίες που αποτύπωνε υπερβολικά έντεχνα με την πένα της στο χαρτί, ώστε να μπορούμε εμείς να απολαμβάνουμε κάθε άρθρο της.

    Ας διαβάσουμε όμως κάποιες άγνωστες σε μας λεπτομέρειες της ζωής της όπως παρουσιάζονται στο βιβλίο της ανιψιάς της που είναι αφιερωμένο στην κόρη της Θεανώς, Βίβη (Vivian Margaris-Kallen).

    Η Θεανώ γεννήθηκε στα Βάτικα της Μικράς Ασίας έχοντας ρίζες από Αλώνη ή Πασαλιμάνι Προποντίδας και ακολούθησε τον δρόμο της προσφυγιάς το 1915. Εζησε λίγα χρόνια στην Πόλη και το 1923 μετανάστευσε στην Αμερική. Πρώτα στη Νέα Υόρκη, μετά στο Σαν Φρατσίσκο και κατέληξε να αγαπήσει το Σικάγο όπου έζησε όλη της τη ζωή.

    Σταυροφόρος της ελληνικής γλώσσας και τα έξι της βιβλία ήταν στα Ελληνικά ενώ συνεργάστηκε με τις περισσότερες από τις ομογενειακές εφημερίδες. Με τον «Εθνικό Κήρυκα» ειδικότερα η συνεργασία της ήταν μέχρι τέλους και διήρκησε 21 ολόκληρα χρόνια.

    Διηγήματά της δημοσιεύθηκαν σε πολλά ελληνικά και ομογενειακά περιοδικά και ενέπνευσε πολλούς ομογενείς συγγραφείς όπως τους Γιάννη Μιχαλάκη, Χάρη Μάρκ Πετράλη, Ελένη Φλωράστου-Παϊδούση, Ξανθίππη Τσαλιμοπούλου κ.ά.

    Το 1963 η Θεανώ τιμήθηκε με το Β’ βραβείο διηγήματος από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ το 1969 δέχθηκε το οφίκιο της «Αρχόντισσας του Πατριαρχικού Θρόνου» από τον μακαριστό Πατριάρχη Αθηναγόρα.
    Στο βιβλίο υπάρχουν και δεκάδες μαρτυρίων γνωστών και αγνώστων ανθρώπων των Γραμμάτων.

    Οπως του τέως εκδότη/διευθυντή του «Εθνικού Κήρυκα» και πρώην υφυπουργού Εξωτερικών Αντώνη Η. Διαματάρη, που στον επίλογο του δικού του κειμένου όπως δημοσιεύεται στο παρόν βιβλίο γράφει: «Οσο για τον ‘Εθνικό Κήρυκα’, είμαι σίγουρος ότι τα παιδιά μου, ως διάδοχοι, θα κρατήσουν το όνομά της ζωντανό με κάθε ευκαιρία, επειδή διδάχθηκαν να αγαπούν τα Ελληνικά Γράμματα Και η Θεανώ ήταν κομμάτι των Ελληνικών Γραμμάτων».
    Την ονόμασαν «Η Αγία των ελληνικών γραμμάτων του Σικάγου» (χαρακτηρισμός του Ευάγγελου Σόρογκα. «Ο ήλιος του Σικάγου» (από Ιωάννα Καρυστιάνη στο «Βήμα»). «Η πνευματική μου μητέρα» (Γ. Μιχαλάκης). «Grand Dame of Greek letters» (από Joseph Kirby).

    Αξίζει το βιβλίο αυτό να βρίσκεται σε κάθε σπιτική βιβλιοθήκη της Ομογένειας. Επειδή, όπως λέει η ανιψιά της, «αξίζει να γίνει γνωστή η Θεανώ Παπάζογλου Μάργαρη, ο ‘συναξαριστής’ του Ελληνα μετανάστη, για το παρόν και το μέλλον της ρωμιοσύνης».

  • ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΕΜΕΤΗΣ
    8 Απριλίου 2020
    #2

    Από τις εκδόσεις «Περίπλους» κυκλοφόρησε το βιβλίο της Φιλολόγου Αντωνίας Χαρτά – Μάργαρη, που αναφέρεται στη ζωή και το έργο της Ελληνοαμερικανίδας συγγραφέως Θεανώς Παπάζογλου – Μάργαρη, η οποία έχει γράψει το έργο της στη νεοελληνική γλώσσα.
    Η Αντωνία, ερευνώντας συστηματικά και υπεύθυνα τα κείμενα της Θεανώς με τα οποία πρωτοήρθε σε επαφή όταν στο βιβλίο της Ε΄ Δημοτικού «Γλώσσα, Β΄μέρος» σχολικό έτος 1983-1984 έως το 2006, είχε δημοσιευτεί το κείμενο της «Ένα δάκρυ για τον Μπάρμπα – Τζίμη» και αξιοποιώντας την οικογενειακή της σχέση, (ο σύζυγος της Θεανώς, ήταν θείος του συζύγου της), αναζήτησε και γνώρισε το έργο της, που καταγράφει τη ζωή των Ελλήνων μεταναστών στα πρώτα τους βήματα στην Αμερική, ενώ εμπλουτίζει τις γραφές της με βιωματικές θύμησες από τα παιδικά της χρόνια.
    Το βιβλίο πολλαπλά χρήσιμο, μας βοηθά να γνωρίσουμε τη ζωή των μεταναστών, που αγωνιούσαν να ξεπεράσουν τη δύσκολη και τραγική καθημερινότητά τους, εκείνα τα δύσκολα χρόνια.
    Η Θεανώ Παπάζογλου – Μάργαρη, πρωτοπόρος αγωνίστρια, έγινε η δασκάλα πολλών νεώτερων Ελληνοαμερικάνων συγγραφέων.

  • ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΙΟΡΕΝΤΙΝΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΡΜΗΣ
    17 Μαΐου 2020
    #3

    Ένα βιβλίο-αναφορά στην Ελληνοαμερικανίδα συγγραφέα Θεανώ Παπάζογλου-Μάργαρη (1906-1991) από την εξ αγχιστείας ανιψιά και με ηλικιακή απόσταση Αντωνία Χαρτά-Μάργαρη, για το οποίο είμαι σίγουρος ότι η Θεανώ θα χαμογελάει ευχαριστημένη στην υπερκόσμια χώρα της, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΒΙΤΣΟΣ και από τη σειρά Ελληνική Ιστορία / Νεοελληνισμός.
    Ένα κείμενο της Θεανώς Παπάζογλου Μάργαρη στο βιβλίο της Γλώσσας της Ε’ Δημοτικού, πριν από τριάντα χρόνια, με τίτλο «Ενα δάκρυ για τον μπάρμπα Τζίμη», ήταν ικανός λόγος «να βγάλει την Αντωνία στο δρόμο», όπως χαρακτηριστικά η ίδια το προσδιορίζει, και να καταθέσει μεγάλο μέρος από το χρόνο που μεσολάβησε από τότε έως σήμερα στην αναζήτηση εκείνων των πληροφοριών που θα την βοηθούσαν να σχηματίσει ολοκληρωμένο το πορτρέτο της Ελληνοαμερικανίδας συγγραφέα και μακρινής θείας.
    Με μεθοδικότητα, υπομονή, επιμονή και προπαντός με μεράκι μπλέχτηκε σ’ έναν κυκεώνα επαφών και κατάφερε να συγκεντρώσει τα δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά κείμενα, τα διηγήματα και τις ιστορίες που είχε εκδώσει, τους ρόλους που είχε παίξει, τις ζωές που είχε ζήσει και τους αγώνες που είχε δώσει, και να τα εκθέσει με υποδειγματικό τρόπο σ’ αυτό το βιβλίο που ο τίτλος του ακολουθεί τη διαδρομή που ακολούθησε στο χάρτη της μετανάστευσης και που αποτελεί
    μια τοιχογραφία των τόπων που στάθηκε και της εποχής που άφησε το αποτύπωμά της στη ζωή και στους αγώνες της ίδιας και των ηρώων της.
    Με μια φιλική, τρυφερή αφιέρωση, συμπύκνωση μιας μεγάλης κοινής επαγγελματικής και κοινωνικής πορείας, σύστησε κατευθείαν στην καρδιά μου μια συγγραφέα, δημοσιογράφο, ηθοποιό, αγωνίστρια, «σταυροφόρο της ελληνικής γλώσσας» στην αμερικανική επικράτεια, της οποίας ο βίος και η πολιτεία της εξασφάλισαν την υστεροφημία.
    Αφιερωμένο το βιβλίο στην εν ζωή εξαίρετη κόρη της Θεανώς, Vivian Margaris-Kallen, μ’ έναν πρόλογο-οδηγό και ξεναγό στη βιογραφία, τα έργα, τα κριτικά σχόλια που γράφτηκαν για τα βιβλία της, τις διαλέξεις, τη θεατρική δράση, την ανάμειξή της στο εργατικό κίνημα, την προσφορά της στους ξενιτεμένους στην Αμερική Έλληνες, την αλληλογραφία της, τις εκδηλώσεις που οργανώθηκαν προς τιμήν της και αποσπάσματα από τα έργα της, σου αποκαλύπτει μία γυναίκα-συγγραφέα-αγωνίστρια που κράτησε πολλές δεκαετίες αναμμένο το καντήλι του Ελληνισμού στη μεγάλη και αδιάφορη υπερπόντια χώρα.
    Με ευαισθησία, αφηγηματικά χαρίσματα, ικανότητα στην αναπαράσταση και την περιγραφή, με ελεύθερη και αβίαστη δημοτική γλώσσα και ύφος ανεμπόδιστο δίνει στα πεζογραφήματά της τον χαρακτήρα ενός παλιού χρονικού που η εκφραστική του πληρότητα κάνει το έργο της άξιο να διαβαστεί από πολλούς και να εκτιμηθεί από ειδικούς. Είναι μια αξιοπρόσεκτη αφηγήτρια που ζωντανεύει συγκινητικά μία ολόκληρη εποχή μέσα από ένα χρονικό της διασποράς των Ελλήνων, της σκληρής μετανάστευσης, όπου το υλικό της είναι αντλημένο από προσωπικά βιώματα και ο κόσμος της είναι ταπεινοί και ασήμαντοι στις μικρές τους στιγμές άνθρωποι που μιλούν για τις καθημερινές τους έγνοιες μέσα σε κοινωνικές αντίξοες συνθήκες και συμβάσεις και ξεγυμνώνουν την ψυχή τους. Ένας κόσμος που κινείται με άνεση και μιλάει με πειστικότητα για τις λεπτομέρειες της ζωής, αντιδρά και αντιστέκεται σε κάθε προσπάθεια εκμετάλλευσης του αδύναμου, εναντιώνεται σε όλες εκείνες τις δυνάμεις που καταδικάζουν τον άνθρωπο σε βασανισμό και όλα αυτά με ώριμο στοχασμό, θερμά συναισθήματα και άξια διανόηση. Η άποψή της είναι ξεκάθαρη. Βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του κόσμου και η στάση της είναι στάση ανθρωπιάς, υπεράσπισης και προ¬βολής των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Οι ιδέες αυτές δεν βαραίνουν την πεζογραφία της, αντίθετα προσθέτουν το κύρος ενός προσωπικά υπεύθυνου και στοχαστικού αντικρίσματος της ζωής. Τίποτα απ’ όσα αγγίζει η γραφίδα της δεν μένει χωρίς αξία και μορφοποιεί πεζογραφικά αντικειμενικά γεγονότα, υποκειμενικές θεωρήσεις και θέματα αυτοβιογραφικά.
    Ο εξαιρετικός τρόπος με τον οποίο διαχειρίστηκε όλο αυτό το διαφορετικό υλικό η Αντωνία Χαρτά-Μάργαρη αναδείχνει μια συγγραφέα που πλούτισε τη γυναικεία λογοτεχνία σε θέματα μετανάστευσης με μία άλλη άποψη και με μία ιδιαίτερη έκφραση ευαισθησίας και είναι ξεχωριστά πολύτιμες και οι δύο.

    Γιώργος Φιορεντίνος
    Απρίλης 2020

Γράψτε το σχόλιό σας:





Το βήμα των αναγνωστών μας
Θεματικές κατηγορίες βιβλίων Νέα άρθρα στο Πολιτισμός Πολίτης